عمومی

برای هادی خانیکی| داعیه‌دار دیالوگ

دکتر. خانیکی از دوران جوانی روزنامه نگار بوده است. خبرنگاران سخنگوی مردم هستند یا باید باشند و مردم را به قدرت برسانند. به همین دلیل آنها باید هم با مردم و هم با دولت رابطه داشته باشند. آنها باید هم زبان مردم و هم زبان حکومت را بدانند.
درک زبان مردم، رساندن پیام آنها به صاحبان قدرت را نباید ساده گرفت. خبرنگار حلقه ارتباط مردم و دولت است. او ناگزیر باید هم سیاست و هم زبان سیاست را بداند و با مردم همدردی و دلسوزی داشته باشد. به همین دلیل جایگاه مهمی در نظام و دولت های جهانی داشته و دارد.

وساطت خبرنگاران بین مردم و حکومت زمانی مؤثر است که بتواند از طریق تفاهم و گفت وگو با هر دو طرف ارتباط برقرار کند. این گفتگو و تفاهم شرط لازم اعتماد مردم و کشور است. اما گفتگو چیست و بر چه اساسی؟ و چه جایگاهی دارد و چگونه به دست می آید؟ این بحثی نیست که الان و اینجا قابل بحث باشد، اما شاید بد نباشد به آن اشاره کنیم.

در زمان ما گفتگوی کلامی مبهم است. به معنای نزاع و نزاع است و می تواند به معنای عامیانه نیز باشد.
وقتی می گوییم دکتر خانیکی دعوت به گفت و گو می کند، منظورمان گفتگو برای تفاهم و توافق است. این مکالمه یا هر مکالمه ای، گفتگوی بین افراد است زیرا فقط افراد می توانند با یکدیگر صحبت کنند.
اگر امروز گفتگو در سیاست جایگاهی دارد، در اصل با انسان وجود داشته و بر سیاست و حتی علم مقدم بوده است. وسیله ای برای رسیدن به هدف نیست. انسان خودش یک دیالوگ است و از اول دیالوگ بوده است. او در گفتگو با آلست آلیانس مردی شد. زبان داشتن و با هم بودن و دیالوگ داشتن چیزهای متفاوتی نیستند که همدیگر نیاز دارند، اما یک چیز هستند. بر اساس آن دیدگاه، گفتگو کمالی نیست که زائد بر وجود انسان باشد. این یک اصل است و همه جا و همیشه بوده است. اگر جایی نیست، نقص وجود دارد. تجربه هم می گوید جایی که گفت و گو نباشد عشق و دانش و آرامش و اعتماد کمیاب است. پس عدم گفت و گو عارضه و نشانه دور شدن انسان از اصل خود است که طبیعی است: «هر که از اصل خود دوری کند، به دنبال زمان رابطه خود است».
در زمان ما تطبیق این اصل بسیار دشوار شده است. درست است که انسان همیشه اهل دیالوگ بوده، اما سرکش، متکبر، متکبر و حسود هم بوده است. وقتی این ویژگی ها غالب می شوند، گوشه ها کلمه ای نمی شنوند زیرا پر از شایعات هستند. اکنون فقط دیکتاتورها نیستند که همه سخنور هستند و گوش نمی دهند.

و در فضای مجازی همه بدون اینکه بدانند مخاطب هدفشان چه کسانی هستند صحبت می کنند. یا منتظر جواب باشید! همه افراد در این فضا یک حرفه معمولی دارند. البته معرفت و فلسفه و شعر نیز از واژه های رایج و تکراری است. جایی که همه کلمات در یک ترتیب و سطح باشند، دیالوگ حذف می شود.
می دانم می گویند در شرایطی باید قدر این فضا را دانست. چون اگر نبود مشکلات بزرگتر می شد. حتی ممکن است به این نتیجه برسند که نقد فضای مجازی خوب نیست. زیرا فضای بسته مکالمه را بسته تر و تنگ تر می کند. من نمی گویم فضای مجازی نیست و چگونه می توانم بگویم که نیست؟ حضور یا عدم وجود فضای مجازی در دسترس هیچکس نیست. محدود کردن نیز یک تلاش بیهوده است.
آنچه من گفتم این است که صحبت در فضای مجازی مخاطب ندارد یا نمی دانم مخاطب آنها کیست؟ همه همه را خطاب می کنند، اما هیچکس نمی داند مخاطب کیست و آدرسش چیست.

از آنچه گفته شد مشخص می شود که گفت وگو خارج از سیاست و جلوتر از آن بوده است. سیاستمداران گاهی می توانند پرحرف باشند، اما در سیاست جایی برای گفت و گو نیست. چون شرط گفتگو دوستی است و در سیاست کاری به دوستی ندارند. هنر هست اگر بتوان از شدت خصومت بکاهد. اما امروز وقتی صحبت از گفت وگو می شود، منظور «گفتگوی سیاسی» و «گفتگو با سیاستمداران» است. این سخت ترین مکالمه است. چون گوش سیاست کر است.
گاهی اوقات تعجب می کنند که چرا سیاستمداران گاهی حرف های عجیب و غریب می زنند و کاری برای مردم انجام نمی دهند و اگر می کنند به نفع کشور نیست. این یک شگفتی طبیعی به نظر می رسد، اما روزگار به گونه ای است که گفتار و کردار با نیازهای مردم به نفع کشورها سنجیده نمی شود. گفت و گو در این شرایط چگونه امکان پذیر است؟ چون نکته اینجاست که کارهای سخت را باید در شرایط سخت انجام داد. راه گفتگو دشوار است، اما باید به آن نزدیک شد و آن را بازیابی کرد. مهم وجود همین میل و دعوت به گفت وگو است، حتی اگر پاسخ داده نشود. زیرا نشان از امید، دوستی، مهربانی و عدالت دارد.
برای دکتر خانیکی که خواهان گفت وگو هستند، از خداوند منان شفای عاجل و بازگشت سلامتی و طول عمر و موفقیت در خدمت به علم و فرهنگ را خواستارم.

* متن سخنرانی رئیس فرهنگستان علوم ایران در برنامه «امید، گفت وگو و زندگی; شبی با دکتر هادی خانیکی در خانه باشگاه مجله تفریحی زیباروز

برای هادی خانیکی  متقاضی گفتگو

دکمه بازگشت به بالا