فرهنگ و هنر

علی باباچاهی: برخی با شعرهای “رویایی” میانه خوبی نداشتند

اما باباچاهی می گوید: «راویایی» شاعری است که برخی شعرهایش را دوست نداشتند، اما نمی توان او را شاعری بی همتا دانست.

پس از درگذشت یدالله رویایی، این شاعر و منتقد ادبی درباره این شاعر و تاثیر او بر شعر معاصر به مجله تفریحی زیباروز گفت: ابتدا باید دید رویایی کیست؟! و چرا برای ما مهم است؟ و سپس در مورد تأثیر او بر شعر معاصر. به نظر من، رایایی شاعری اصیل است، چون به شعر ایران و فرانسه تسلط دارد، در چند جلد شعر با امضای دوستانش بیانیه ای گفته است. که برخی از دوستان ایشان پس از تهیه این بیانیه یا آن را امضا نکردند یا به آن پشت کردند که الان بحثی از آن نداریم.

باباچاهی با بیان اینکه راایی شاعری آوانگارد محسوب می شود، ادامه داد: شاعر آوانگارد یعنی شعر او قابل تأویل و به تبع آن تفسیر باشد. آهنگ رویا در کنار آهنگ دیگر است. شعر دیگر شعری است که در دهه 40 قرن گذشته پدید آمده و شاعرانی چون بیژن الهی و هوشنگ چالنگی از این ردیف شعری هستند.

وی با بیان اینکه دو جریان «شعر دیگر» و «شعر موقعیتی دیگر» داریم، به تفاوت آنها اشاره کرد و گفت: شعر دیگر شعری است که به وحدت ارگانیک آن احترام بگذارد و به قول نیما سازنده و مرکزگرا است. شعر.” شعر رویا در کنار شعر دیگر می ایستد، اما “شعر موقعیت دیگر”! رویا وارد این دوره شعری نشد، باید بگویم شعر در حالت دیگری از عصر شک و تردید است، در عصر شک، پدیده ها، پرسش ها، مفاهیم و تعاریف منسجم و مرتبط با یکدیگر نیستند، بلکه گریز از مرکز هستند و دارای روایت های متعدد هستند. که هر کدام می‌توانند روایت خاص خود را داشته باشند، این روایت‌ها برخلاف روایت منسجم شعر خواب، روایت‌های منظمی نیستند (روایتی که آغاز، میانه و پایان قابل پیش‌بینی دارد).

اما باباچاهی افزود: در آهنگ «وضعیت دیگر» با پایان های باز مواجه هستیم و این نکته جدیدی نیست، چه در سینمای ایران و چه در سینمای غیرایرانی با این مشکل مواجه هستیم که بر خلاف تصور ما پایانی دارد و این پایان خود پایان های متعددی دارد و هر یک از بینندگان فیلم پایان را برای او در نظر می گیرند، اما اگر آهنگ رویایی را ترانه ساختارگرایانه بنامیم. «شعر موقعیتی دیگر» شعری پساساختارگرایانه است.

این شاعر خاطرنشان کرد: در شعر ساختارگرا معنای مشخص و روشنی جای خود را پیدا کرد اما در شعر پساساختارگرا که شعری گسسته و چند روایی است با معانی متعددی مواجه هستیم. شعر پساساختارگرایی به سمت خواننده سوق داده می شود، یعنی خواننده شعر را آن گونه که می اندیشد تفسیر می کند. باید یادآور شوم که ساختارگرایی و پساساختارگرایی عناوین و اصطلاحاتی در فلسفه مدرن هستند.

وی در ادامه به نکته دیگری از «شعر موقعیت دیگر» اشاره کرد که بر اساس آن به بررسی آواز خواب پرداخت و گفت: آواز خواب جمع وزن نیست. یعنی رویایی به شعرش همان انعطافی داد که شاعران پس از نیمایی به شعر نیمایی دادند. وزن آواز رویایی مرکب نیست (وزنی که از ترکیب دو یا چند وزن ایجاد می شود) بلکه وزنی انعطاف پذیر است.

این شاعر خاطرنشان کرد: ویژگی شعر خواب تعبیر پذیری و خود ارجاعی است. خود ارجاعی به این معنا که خواب بیننده یا شاعران مشابه او از پدیده های بیرونی و مصادیق عینی کپی برداری نمی کنند و به عنوان تعبیر خواب از واقعیت بومی (مضمون و محتوا یا شیئی که شاعر در آن می پردازد فراتر می رود. ) و علاوه بر واقعیت های معمول زندگی، یک واقعیت هنری خلق می کند.

باباچاهی در خصوص اینکه برخی معتقدند شعر حجمی با رویا شروع شده و به آن ختم می شود و شاعر برجسته دیگری در این زمینه وجود ندارد، گفت: وارد شعر حجمی نمی شوم زیرا این شعر بیانی دارد که من. فکر می کنم بسیار مهربان نوشته شده است و بیانی غیر علمی و شاعرانه دارد. به طور معمول، بیانیه باید ابهام را روشن کند، نه ایجاد سردرگمی. چند سال پیش در فصلنامه «بایا» با مظفر رویایی (برادر رویایی) و شمس آقاجانی و یکی دو شاعر دیگر محفلی داشتیم که دیدگاهم را مطرح کردم و وارد بحث بیانات شدم.

وی درباره تأثیر خواب در جریان شعر معاصر توضیح داد: ابتدا باید ببینیم تأثیر یعنی چه؟ هدف از نفوذ به معنای تکثیر شاعران تأثیرگذار نیست، مثلاً یدالله رویایی چند شاعر را تحت تأثیر قرار داد و شاعرانی مانند او ظهور کردند!

باباچاهی خاطرنشان کرد: در «آواز نیمایی» بسیاری از شاعران متاثر از شاملو و فروغ فرخزاد در بازتولید این اشعار شاملو و فروغ شعر سروده اند. شاعرانی که از آن ها پایین ترند نیز در شعر خود نوآوری نشان نمی دهند، در شعر فروغ فرخزاد که بنیانگذار شعر گفتاری یا محاوره ای به شمار می رود، تأثیر به حدی بود که حتی شاعران مرد نیز به زبان زنانه شعر می گفتند. متاثر از ذهن و زبان فروغ!

این شاعر ادامه داد: فروغ ذهنیتی در خور شعر گفتاری دارد، اما شاعران تحت تأثیر او با لحنی مشخص زنانه شعر می سازند! چون با ذهنیت روشن شعر می گویند. البته خیلی ها را دیدم که در دهه 70 آمدند و سروصدا کردند و آهنگ هایشان را «شعر گفتاری» و «شعر محاوره ای» نامیدند و خود را لیدر آن معرفی کردند!

علی باباچاهی در پایان گفت: با همه توضیحاتی که دادم آرزوی یک شاعر است که شاید عده ای نظر خوبی به اشعار او نداشته باشند اما نمی توان او را شاعری بی نظیر دانست. من به حضور ادبی او اعتقاد دارم و همیشه شعرهای او را تحسین می کنم.

انتهای پیام

دکمه بازگشت به بالا