عمومی

محمدباقر صدر و ارائه چارچوبی منسجم از دستگاه فکری اسلام

شهید صدر حتی اگر در حوزه علمیه درس نمی‌خواند، در زمان ما از معدود افراد بود. شکی نیست که در فضای حوزه و حوزه، شخصیت شهید سید محمد باقر صدر استثنایی و بسیار خاص است. او به نوبه خود فرزند خانواده ای با سابقه نهصد سال فقاهت است; از سوی دیگر شرایط شخصی کودکی یتیمان، فقر، اعتماد به نفس در تحصیل و رشد عجیب مدرسه که نمونه ای برای آن نمی توان یافت.

یکی از نشانه های نبوغ بزرگ شهید محمدباقرصدر اجتهاد در سن دوازده سالگی بود. شگفت انگیز است که آثار او برای دوران کودکی است. در 22 سالگی در خارج از کشور تحصیل کرد. جایی که بزرگان در آن حوزه تدریس می کردند. هیچ کس باور نمی کند که او پنجاه ساله است.

در غیبت امامان معصوم، علما باید مظهر حضور ایشان باشند; اکثر علما سعی کرده اند از نظر رفتار فردی و اخلاقی مانند اهل بیت (ع) باشند; اگر چه فاصله زیاد است اما در این اطاعت و جذابیت مردم این آثار را می دیدند.

سیره امام (ع) باید در همه شئون زندگی منسجم باشد. ارتباطات و رسانه های جدید بینش های جدیدی را به همراه داشته و مسائل بسیاری را علیه اسلام مطرح کرده است.

محتوای قدیمی مشکل مخاطبان جدید را حل نمی کند. اجتهاد به معنای سنتی آن که احکام ایمان را از منابع اصلی می گیرد و فقط احکام نماز و روزه را بیان می کند، جواب انسان امروزی نیست; اینجا نیاز به اجتهادی داریم که همه علم و دین را بفهمد و جواب بدهد.

اجتهاد به معنای سنتی در برخی موارد نوعی تقلید است. برخی از اساتید امروزی نظرات علمای قدیم را در دل دارند و آن را بازگو می کنند; این بسیار ارزشمند است، اما اجتهاد برای زمان حال نیست; گاهی به دلیل فضای اجتماعی جرأت نوآوری نداریم، به همین دلیل مشکلات و ایرادات زیادی در حوزه وجود دارد، بنابراین نمی تواند مشکلی را حل کند.

سفر رهبر معظم انقلاب قم و گفتگو پیرامون تحولات حوزه علمیه را به یاد داریم. سخنان رهبر معظم انقلاب نشان از تمایل ایشان به ایجاد تحول اساسی در حوزه های علمیه بود که به دلیل فشارهای مختلف، فضای مقاومت جدی نشد.

استاد سید ابوالحسن اصفهانی می‌گوید اجتهاد «منطق فهم نبی» است. مجتهد کسی است که به آنچه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در این مورد تصمیم گرفته است، بهتر تشخیص دهد. اگر از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این سوال پرسیده می شد چه می کرد؟ در نتیجه اینجا پیام امام و پیامبر و خداست نه پیام فقهی و اصولی و تفسیری.

اجتهاد جلوه ای از سیره امام است که با دستگاه فکری روشن، شناختی همگن، منسجم و منظم از ایمان را فراهم می کند. اول این که کائنات باید خود این دستگاه فکری را دریافت کند و دوم اینکه باید آن را منتقل کند. چنین مواردی زیاد نبود و اگر هم بود نمی شد پیشنهاد داد. البته عمر كوتاه شهيد محمدباقر صدر نيز مانع از آن شد كه او فرصت بيان افكار خود را داشته باشد.

مهمترین ویژگی شهید صدر، یافتن چارچوب منسجم از نظام فکری اسلام است. شهید محمد باقر صدر توانست پیام دین را به انسان امروزی برساند. این مهمترین وجه شهید صدر است و حیف است که جنایت هولناک صدام اجازه نداد این شخصیت بی نظیر این نظام فکری را بیشتر توضیح دهد.

شهید صدر می توانست با سفر به کشورهای اروپایی از مرگ نجات یابد، اما مقاومت و شهادت را برگزید و دنیای مدرن ما از آن محروم شد. با این حال آثار او به صورت منسجم در دسترس همگان است.

چگونه باید اندیشه شهید صدر را ترویج کرد؟ ابتدا باید شخصیت خود شهید صدر را به درستی تبیین کرد. حتی مخاطبان نخبه و حرفه ای نیز با شخصیت شهید صدر آشنا نیستند. باید کتاب‌هایی مثل «رو» و آثار کلی‌تر درباره او را تبلیغ کرد و خواند. از جهات دیگر مانند برگزاری همین مجالس علمی، باید فعالیت هایی برای شناخت شخصیت شهید صدر انجام داد.

اعمال امام موسی صدر مکمل اعمال شهید محمدباقر صدر است. این دو با هم چشم انداز روشن تری ارائه می دهند. اول اینکه امام موسی صدر روابط بین المللی متعددی داشت. ثانیاً شهید محمدباقر صدر تجارب اجتماعی، علمی و فرهنگی محدودی محدود به جامعه شیعه و حوزه نجف داشت، اما امام موسی صدر با عمر طولانی و فعالیت های بیشتر توانست این افکار و اندیشه ها را با شرایط روز منطبق کند. تلفیق امام موسی صدر با شهید محمدباقر صدر بسیار مفید خواهد بود.

* سخنرانی زنده در برنامه اینستاگرام پژوهشکده شهید صدر با عنوان «شخصیت شهید صدر»

دکمه بازگشت به بالا