عمومی

چفیه: از پوشش تا نماد، از نماد تا پوشش

با شروع جنگ عراق و ایران، رزمندگان ایرانی نیز از این پناهگاه در مناطق جنگی استفاده کردند. کاربردهای عملی مختلفی داشت: کرم ضد آفتاب برای سر و صورت، دستمال برای پاک کردن عرق، حوله برای خشک کردن دست ها و صورت مرطوب شده با آب، ماسک برای جلوگیری از ورود گرد و غبار صحرا به ریه ها و میز غذاخوری. چفیه در آن زمان معنایی جز این فواید عملی و معمولی در شرایط جنگی در مناطق عمدتاً بخارآلود یا بیابانی و خشک جنوب غربی ایران نداشت.

در اواسط جنگ که این پوشش بسیار مورد استفاده قرار گرفت، کم کم به نمادی از رزمنده و داوطلب عمدتاً بسیجی در جنگ تحمیلی تبدیل شد. چفیه در نقاشی‌ها، فیلم‌ها، طراحی گرافیک، تجسمی و دیگر صحنه‌های بصری/موقعیت‌های مربوط به جنگ، هویتی جدا از علایق عملی‌اش در جنگ داشت: هویت رزمندگان دلیر و فداکاری که به فداکاری جان خود ایمان داشتند.

با پایان یافتن جنگ، دیگر موقعیت رزمی که عفیف و عملی باشد وجود نداشت، بلکه جنبه هویتی آن باقی ماند، به ویژه در شکوه رسمی، کاربردهای تبلیغاتی متعدد آن برای نشان دادن تاکید بر ادامه راه رزمندگان حتی در دوران پس از جنگ. این داستان به عرصه سیاست و قدرت رسید. مسئولان و مهمانداران هر از چند گاهی از چفیه استفاده می کردند تا وفاداری خود را به هدف رزمندگان قربانی و ایثارگر نشان دهند. اما عرصه پیچیده سیاست ربطی به فضای برهوت رزمندگانی نداشت که صادقانه و ساده جان خود را فدای آرمان های خود کردند. بدهی، ارتشاء، لابی، اختلاس، فساد اخلاقی، مالی و سازمانی و ده ها جرم دیگر که پتانسیل سیاسی زیادی برای تحقق دارد، زیر پوشش نمادین چفیه پنهان شده است. کم کم چفیه دیگر هیچ ارتباط عمومی با شهدا، جانبازان و ایثارگران جنگ تحمیلی نداشت. مردم هر از چند گاهی دیده اند اختلاس بانکی، جوان رانت خوار، مباشر دروغگو، منشی سرکش و… روسری بر گردن می بندد و شعارهای ساده انگارانه از سادگی و محبوبیت می گوید و در عمل فضای دیگری مشهود است. .

این ماجرای اخیر سفر خانوادگی یکی از مسئولان چفیه به ترکیه، حالا به قصد خرید سیسمونی یا هر قطعه دیگری، در نیمه ماه مبارک رمضان، تنها نمونه کوچکی از رویه ای است که طی سالیان متمادی شکل گرفته است. افشای این ماجرا البته به وضوح ریشه در درگیری های درونی جناحی دارد و به قصد شست و حتی پاکسازی سیاسی و بیش از عشق علی، نفرت معاویه و شاید گروه پشت ناشران را نشان می دهد. خودشان و داستان های دیگری که داستان های متفاوتی دارند.

چفیه، مانند بسیاری از پدیده های پیرامونی، در ابتدا وسیله ای کاربردی و خالی از معنای دلبستگی بود. سپس به نمادی از دفاع و فداکاری تبدیل شد و ماهیت نمادین آن به تدریج تغییر کرد و به نمادی از سنگر قدرت برای عموم مردم تبدیل شد تا به طور موجه و صادقانه آن را برای پوشش باطنی پر از درگیری آراسته کند. با شعار و سخنرانی و شعار. چفیه دیگر صورتش را با لکه های آشکاری چون منظره آفتاب و غبار کویر نمی پوشاند. پوشش در حال حاضر برای چهره های پنهان است.

دکمه بازگشت به بالا