عمومی

گفت وگوی دینی و تکنولوژی‌های جدید برای بهبود روابط انسانی

این سخنرانی در همایش “بهبود روابط بین فردی در دوران پس از تاجگذاری با الهام از آموزه های اسلام و مسیحیت” در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، 14 اسفند 1392، با حضور دبیرکل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ایراد شد. شورای جهانی کلیساها و رهبران ادیان توحیدی. . خلاصه ای از سخنان وی به شرح زیر است:

ابتدا لازم است از برگزارکنندگان عزیز و ریاست محترم سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و میهمانان محترم به ویژه جناب آقای ایان ساوکا تشکر و قدردانی نمایم.(1) «به پست مدیرکل شورای جهانی کلیساها خوش آمدید. این شورا در حال حاضر یکی از مهم ترین نهادهای مذهبی است و از نظر تعداد افرادی که تحت پوشش دارد یکی از پرتعدادترین هاست و مهم این است که زیر چتر وسیعی دارد. آشنایی نویسنده با آنها به زمان مأموریت وی در واتیکان برمی گردد، این شورا و با این شورای مستقر در ژنو، بسیار امیدوارم که این همکاری ادامه یابد و تقویت شود.

نام آنچه ارائه خواهد شد «گفت و گوی دینی و واقعیت های جدید» است و بهتر است «گفت و گوی دینی و فناوری های نو» گفته شود. من سعی خواهم کرد این را با توجه به نسل های جدیدی از فناوری که در سال های اخیر ظهور کرده اند توضیح دهم. این فناوری در واقع دنیای متفاوتی را ایجاد می کند که ویژگی های آن چندان روشن نیست و به دلیل ناتوانی نظام های حقوقی در کنترل و نظارت بر توسعه، مهم است که رهبران دینی با شناخت درستی از ویژگی های این فناوری و پیامدهای آن، اقدام کنند.

این مدت‌ها یکی از ایده‌های نوآورانه ویلی برانت بوده است(2) و کاردینال کازارولی(3) این دو، هر کدام به دلایل خاص خود، خواستار مذاکره با کشورهای پشت پرده آهنین بودند و گفتند که تابوی «مخالفت با هرگونه ارتباط» باید شکسته شود. ویلی برانت صدراعظم سابق آلمان غربی خواستار گفتگوی سیاسی شد و کازارولی، معاون وزیر امور خارجه و سپس وزیر امور خارجه و در نهایت وربر واتیکان برای گفتگوهای مذهبی و کلیسایی، راه را برای بحث بیشتر هموار کردند. از آن زمان، گفت‌وگوی دینی به معنای امروزی‌اش طرفدارانی پیدا کرد و پیش رفت. یکی از مهم ترین دلایل این پیشرفت، نظر مثبت بزرگان دین بود. فروپاشی بلوک شرق و تنش بر سر کلیسای کاتولیک و مسائل دیگر باعث تسریع و تعمیق گفت وگو شده است که همچنان مورد انتقاد برخی است و ممکن است عده ای آن را نقد کنند اما آن را بی نتیجه می دانند.

قطعاً حامیان این طرح اذعان دارند که مشکلاتی وجود دارد و این طرح می‌تواند بسیار موفق‌تر باشد، اما در یک ارزیابی بی‌طرفانه باید گفت که اگر چنین روندی وجود نداشت، به احتمال زیاد در جایگاه بالاتر و برابری قرار می‌گرفتیم. . وضعیت خطرناک تر باید به نیمه پر لیوان نگاه کرد و در نیمه خالی آن ارتباط و گفتگو با دیگران برای زندگی در دنیای جهانی ضروری شده است. دنیایی که مشاغل آن عمیقاً پیچیده و به هم پیوسته است. بدون شک این ارتباط سخت و گاهی بسیار سخت است. زیرا هر مجموعه در شرایط کاملا متفاوتی زندگی می کند و این باعث تفاوت در برداشت ها و انتظارات می شود.

گفتگوی مذهبی و فناوری های جدید برای بهبود روابط بین فردی

انسان‌های امروزی و مجموعه‌های انسانی امروزی بسیار متفاوت از آنچه قبلاً تصور می‌شد، هستند. این امر حتی زمانی که این گروه ها متعلق به یک مذهب هستند نیز صادق است. یک کاتولیک برزیلی یا کوبایی در موقعیتی متفاوت از یک کاتولیک اهل کره یا سریلانکا با یک آلمانی و یک پرتغالی زندگی می کند.این تفاوت در مورد یک اتیوپیایی یا ارتدوکس سوری یا اوکراینی یا روسی نیز صدق می کند.

حال برای موفقیت بیشتر چه کاری می توان انجام داد و چه مقدماتی فراهم خواهد شد. خلق شدن موضوع دیگری است. بسیاری از ابهامات و بسیاری از دلایل عدم موفقیت در صورت مطالعه علمی، بی طرفانه و همدلانه سوابق دهه های اخیر گفتگوی دینی روشن خواهد شد. با توجه به عظمت شورای جهانی کلیساها، آنها می توانند با دقت بیشتری نسبت به دیگران اظهار نظر کنند. به خصوص که این مجمع کلیساهای مختلفی از جهان مسیحیت را تحت پوشش خود دارد و مهم است که در زیر این چتر کلیساهایی با موقعیت های کاملاً متفاوت وجود دارد.

با توجه به مطالب فوق، هیچ اشاره ای به اهمیت و ضرورت گفت و گوی دینی در این سطح نشده است، در اینجا نویسنده می خواهد به حوزه دیگری که بر اساس مطالعات و تجربیاتش بسیار مهم و ضروری است، بپردازد. واقعیت این است که ما با یک دنیای کاملاً جدید روبرو هستیم. این امر عمدتاً به دلیل پیشرفت چشمگیر در زمینه جماعت است که در زیر چتر آن کلیساهای مختلف و متنوعی از جهان مسیحیت وجود دارد و مهم است که در زیر این چتر کلیساهایی با موقعیت های کاملاً متفاوت وجود دارد.

با توجه به نکات فوق در مورد اهمیت و ضرورت گفتگوی دینی در این زمینه، کار دشواری نیست. در اینجا نویسنده می خواهد به حوزه دیگری بپردازد که بر اساس مطالعات و تجربیاتش بسیار مهم و فوری است.

واقعیت این است که ما با یک دنیای کاملاً جدید روبرو هستیم. این امر عمدتاً به دلیل پیشرفت های عظیم در فناوری نانو و توانایی جذب افراد در ابعاد مولکولی و حتی اتمی و همچنین فناوری های جدید در صنایع الکترونیک، رایانه و دیجیتال، هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی و توانایی انسان در استفاده از فضا است. اعماق اقیانوس این مجموعه تأثیر شدیدی بر محیط زیست، گیاهان، حیوانات و انسان دارد و به دلیل کنترل مداوم مسئولان بر شهروندان، آزادی انسان را به خطر می اندازد و اصولاً شرایطی را ایجاد می کند که کمتر شناخته شده است. مشکلات ایجاد شده توسط فناوری های جدید.

با مشکلات زیست محیطی که تاکنون وجود داشته است متفاوت است. مشکلاتی مانند گرم شدن کره زمین، ایجاد ترک در لایه اوزون، افزایش دی اکسید کربن و سایر گازهای سمی در جو زمین، افزایش نیتروژن خاک و فراوانی باران های اسیدی به دلیل استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی، عدم امکان تجزیه بسیاری از محصولات پتروشیمی و پلاستیک، خشکسالی و بالا آمدن سطح دریاها و کمبود آب آشامیدنی و امثال آن، همه اینها مشکلات زیست محیطی است که عامل اصلی آن انسان و خریدهای غیرمسئولانه و ترجیحات مصرف کننده اوست. اما مشکلات جدید به طور کلی از نوع دیگری هستند. بقا در زمین به دلیل چرخه های مختلفی است که وجود دارد. این چرخه ها ناخالصی ها را تصفیه کرده و عناصر مختلف را به موقعیت اولیه خود باز می گرداند. اما اگر این احتمال وجود داشته باشد که تغییرات اصلاح شده ژنتیکی در گیاهان یا حیوانات یا میکروارگانیسم ها و ویروس ها در انسان رخ دهد، مشخص نیست که آیا این چرخه می تواند به کار خود ادامه دهد یا حداقل با ظرفیت مورد نظر. از آنجایی که او محصولات جدید را نمی شناسد و نمی تواند روی آنها تاثیر بگذارد و کنش ها و واکنش های لازم را ایجاد کند، البته مشکل فراتر می رود.

وقتی ماهیت یک محصول جدید شناخته نشده باشد، اتفاقات غیرمنتظره زیادی ممکن است رخ دهد. و اساساً می تواند حواس طبیعت را از راه آهنی که میلیون ها سال در آن بوده است منحرف کند و اساساً راه آهن را نابود کند. وقتی صحبت از هوش مصنوعی در فناوری های کنترلی و فناوری کوانتومی به میان می آید، این سؤال بسیار غیرقابل پیش بینی تر است. مشکل بزرگ این است که فاصله زیادی بین چنین تحولاتی و نظام های حقوقی فعلی وجود دارد، بنابراین فناوری جدید بدون هیچ نظارتی در حال پیشرفت است و این یک خطر بزرگ و رایج است. بعید است که سیستم های حقوقی بتوانند به سرعت خود را با شرایط جدید تطبیق دهند و در صورت وقوع تخلف بتوانند اقدامی انجام دهند. حرکت می کند، می چرخد ​​و اساساً ریل را از بین می برد. وقتی صحبت از هوش مصنوعی و فناوری‌های مدیریت فناوری کوانتومی به میان می‌آید، این موضوع بسیار غیرقابل پیش‌بینی‌تر است. مشکل بزرگ این است که شکاف بزرگی بین این توسعه و نظام حقوقی موجود وجود دارد. بنابراین فناوری جدید بدون هیچ نظارتی در حال پیشرفت است و این یک خطر بزرگ و رایج است. بعید است که سیستم های حقوقی بتوانند به سرعت خود را با شرایط جدید وفق دهند و قادر به اجرا و مبارزه با تخلفات باشند.

ادیان می توانند نقش مهمی در این امر ایفا کنند. سازمان بهداشت جهانی از این واقعیت در دهه های اخیر به ویژه در آفریقا در مبارزه با ایدز استفاده کرده است. با این حال، آنها معیارهای خاص خود را برای مشروعیت یا عدم مشروعیت پدیده های جدید دارند. این امر برای دو دین اسلام و یهودیت که شرع و قوانین متفاوتی دارند امکان پذیر است. حتی برای دینی مانند مسیحیت که به عالی ترین ارزش ها به ویژه خلقت خدا و خود انسان معتقد است، این سوال جای بحث دارد. احتمالاً بر این اساس برخی از مسیحیان تخریب محیط زیست را گناهی نابخشودنی می دانستند. البته ادیان در صورتی می توانند نظر خود را اعلام کنند که ابتدا مشکل و عواقب آن را بدانند و این امر مستلزم گفتگوی جدی با کارشناسان است.

برای انجام این کار با دقت بیشتر، بسیار بهتر است که با هم صحبت کنیم و راه حل هایی پیدا کنیم و تجربیات خود را به اشتراک بگذاریم، تا جایی که به ما مربوط می شود، قطعا ایران می تواند شریک خوبی باشد و این به دلیل گستردگی است. نظام عدلیه شیعه و قوت و دقت مباحث اصولی ایشان. «اصول فقه» که بیشتر به «منطق فقه» معروف است، در این موارد می تواند بسیار راهگشا و تعیین کننده باشد. نگارنده به شدت امیدوار است که در این زمینه گفت وگویی بین علمای دینی و متخصصان فناوری های جدید و همچنین هموطنان مسیحی، یهودی و زرتشتی ما صورت گیرد. آژانس ارتباطات احتمالا بهترین مرکز برای نظارت بر این مکالمات است.

پیوست ها:
1- ایوان سائوکا
2- ویلی برانت
3- آگوستینو کازارولی

دکمه بازگشت به بالا